Uçağın İspanya'daki adı Saeta II'ydi. Türkiye'deki adı HÜRJET.
Bir yıl önce, Madrid'deki savunma fuarında, uçağın gerçek boyutlu maketi İspanyol renklerine boyanmıştı. Gövdesinde İspanya'da taşıyacağı tescil yazılıydı: AE.10-01.
Sözleşme dört ay önce, Aralık 2025'te imzalanmıştı.
Aynı gün Türk Hava Kuvvetleri'nin envanterinde tek bir HÜRJET yoktu. Hava Kuvvetleri için ilk dört uçaklık sözleşme 27 Aralık 2022'de imzalanmıştı. İlk uçakların 2027'de envantere girmesi bekleniyordu.
Uçak 2017'de başlamıştı. O yıl ne Hava Kuvvetleri ne başka bir ordu onu sipariş etmişti.
HÜRKUŞ, ilk uçuşundan Hava Kuvvetleri'ne girene kadar on üç yıl beklemişti. HÜRJET prototipi 25 Nisan 2023'te ilk uçuşunu yaptı.
Türk Hava Kuvvetleri'nde bir pilot adayı jet eğitiminin son basamağını 1979'dan beri aynı uçakta geçiriyor: T-38.
T-38'i Amerikan Northrop şirketi yaptı. Uçak ilk kez 1959'da uçtu. ABD Hava Kuvvetleri'ne teslimatı 1961'de başladı ve üretim 1972'de durdu. Bin yüzden fazlası yapılmıştı. NASA da astronotlarının eğitiminde bu uçağı kullandı.
Türkiye'deki T-38'lerin elektroniği 2007 ile 2012 arasında TUSAŞ'ta yenilendi; uçaklar T-38M adını aldı. O hikâye HÜRKUŞ'ta.
Avrupa'nın öbür ucunda, Badajoz'daki Talavera la Real Hava Üssü'nde İspanya'nın savaş pilotu okulu var: 23. Kanat. Birlik 1954'te Jet Okulu adıyla kuruldu. O günden bu yana yüz onu aşkın kurs açtı, iki binden fazla öğrenci yetiştirdi.
Bu öğrenciler 1970'lerden beri F-5'te uçuyor. F-5'ler orada T-33'lerin yerini almıştı. 1990'da ve 2008'de yenilendiler. 2024'te üçüncü bir yenileme sürüyordu; elde on dokuz uçak vardı.
İki hava kuvveti, Avrupa'nın iki ucunda, savaş pilotlarını aynı Amerikan şirketinin elli yıllık uçaklarıyla yetiştiriyordu.
15 Aralık 2010'da Savunma Sanayii İcra Komitesi iki uçak için karar aldı: bir jet eğitim uçağı ve bir savaş uçağı. Savaş uçağının hikâyesi KAAN'da.
Jet eğitim uçağı için devlet ayrı bir proje açmadı.
Temel Kotil 2016'da TUSAŞ'ın genel müdürü oldu. Yıllar sonra işe nasıl başladığını şöyle anlattı: "İlk yaptığım, Hürjet'in dosyasını, yapılan çalışmaları aldım, Yönetim Kurulumuza gittik. Yönetim Kurulumuz destek verdi ve Hürjet'e başladık."
Kotil'e göre uçağı sıraya savunma sanayiinin başındaki İsmail Demir koymuştu: "Hürjet yoktu süreçte. İsmail Demir Başkanım koyun dedi, koyduk."
Adı da oradan geldi: "Hürkuş'un devamı olsun diye adını Hürjet koyduk."
TUSAŞ o gün, bağlı olduğu vakfın otuzuncu kuruluş yılında kapılarını ziyaretçilere açtı. Panolardan birinde yeni bir uçağın çizimi vardı. Altında HÜRKUŞ'un jet versiyonu olarak başlatılan bir projenin adı yazıyordu.
Kotil aynı gün bir muhabire projenin yönetim kurulundan geçtiğini söyledi. Ardından ekledi: "Bunun 6 aylık mimari çalışma dönemi var. Yönetim kurulundan aldığımız bütçe bu dönem için. Bu aslında projenin ön çalışması. Devletin bize bunu sipariş vermesini bekliyoruz."
Ağustos 2017'deki haberlere göre Hava Kuvvetleri'nin şirketten böyle bir talebi yoktu.
2 Temmuz 2018'de Savunma Sanayii Başkanlığı, Hava Kuvvetleri ve TUSAŞ bir protokol imzaladı. Habere göre başkanlık ve Hava Kuvvetleri projeye "güçlü destek" verecekti. Takvim de yazılmıştı: ilk uçuş 2022'de, ilk teslimat 2025'te.
Protokol bir sipariş değildi. Uçak şirketin parasıyla çizilmeye devam etti.
Ekim 2022'de Savunma Sanayii İcra Komitesi siparişe onay verdi. Kotil o günlerde bir muhabire şunu söyledi: "Tabii sipariş bekliyorduk aslında ama 2018'den beri devamlı projeyi öz kaynakla götürmek o kadar kolay olmuyor." Bir cümle daha ekledi: "O açıdan bizim için biraz duygusal boyutu da var."
27 Aralık 2022'de Savunma Sanayii Başkanlığı ile TUSAŞ dört uçak için sözleşme imzaladı. 18 Nisan 2024'te on iki uçak daha eklendi.
Hava Kuvvetleri'nin HÜRJET siparişi bugün on altı uçak.
HÜRJET henüz uçmamıştı. Ama bir ihalede yarışıyordu.
Malezya Hava Kuvvetleri on sekiz hafif taarruz ve eğitim uçağı arıyordu. İhaleye birçok ülkeden uçak girmişti. Türkiye HÜRJET'le katılmıştı.
Ekim 2022'de Temel Kotil ihaleyi soran bir muhabire şöyle cevap verdi: "Hürjet'e güveniyoruz. Herkesle yarıştırırız onu, her ihalede varız. Malezya ihalesinde de varız." Bir ayrıntı da verdi: "Bu konuda Malezya'ya 3 defa ben gittim, şimdi dördüncü gidişimi yapacağım."
Aynı konuşmada Kotil, uzun süredir uçan rakiplere karşı neden iddialı olduklarını da anlattı: "Gençliğimizde bir kuruluşun uçak yapabilmesi için bir tarihçeye sahip olması gerekiyordu." Bunun 1970'lerin durumu olduğunu söyledi. Bugün mühendislik yazılımları ve bilgisayar benzetimleri sayesinde "tarihçeye de pek ihtiyaç kalmadı."
Malezya kararını açıkladı. Seçilen uçak Kore'nin FA-50'siydi.
25 Nisan'daki ilk uçuşa o sırada iki ay vardı.
Ekim 2022'de Kotil ilk uçuş için bir gün vermişti: "18 Mart 2023'te de ilk uçuşu emniyetli şekilde yapacak. Tünelin ucuna, çıkışa geldik."
18 Mart, Çanakkale Deniz Zaferi'nin yıl dönümüydü.
30 Ocak 2023'te HÜRJET'in motoru ilk kez çalıştı. 18 Mart'ta uçak piste çıktı. O gün uçmadı; taksi testlerine başladı.
Beş hafta sonra, 25 Nisan sabahı, prototip ilk kez havalandı. Kokpitte TUSAŞ'ın baş test pilotu Ercan Çelik vardı.
Uçuş yirmi altı dakika sürdü. Uçak on dört bin fite çıktı, iki yüz elli knot hıza ulaştı.
Birkaç ay sonra Çelik, test ekibinin işini altı fiille anlattı: "Uçuyoruz, veri alıyoruz, analizini yapıyoruz, doğruluyoruz, uyguluyoruz, tekrar uçuyoruz."
Hava Kuvvetleri'nin sözleşmesi dört ay önce imzalanmıştı.
HÜRKUŞ'ta çalışmalar devletin geliştirme sözleşmesiyle başlamıştı; ilk uçuşa yedi yıldan uzun sürmüştü. HÜRJET'te çalışmalar sözleşmesiz başladı. İlk uçuş altı yıla yakın sürdü ve sözleşmeden dört ay sonra geldi.
Türk Yıldızları 1992'nin sonunda Konya'da kuruldu. İlk eğitim uçuşlarını dört F-5 ile yaptılar; ilk resmî gösterilerini 18 Haziran 1993'te Ankara Akıncı'da verdiler. Uçakları bugün de F-5: Hollanda Hava Kuvvetleri'nden gelmiş, gösteri için duman sistemiyle donatılmış NF-5'ler.
