Kıraathanenin içerisinde yer aldığı dev kompleksin diğer unsurları korumasızlık ve göç dalgası nedeniyle atıl durumda kalırken yaklaşık 130 yıllık geçmişe sahip olan bu devasa yapı, bir dönemin ekonomik ve sosyal canlılığının tanığı olarak sessiz bir şekilde zamana ağır ağır yenilerek ayakta durmaya devam ediyor. BÖLGENİN EKONOMİK VE SOSYAL HAYATINA YÖN VEREN BİR AİLE: BİLGENLER Yenice'de Onbaşıoğlu Kıraathanesi, 10 yıl muhtarlık yapan Cavit Paksoy'un verdiği bilgilere göre bölgenin en zengin ve yenilikçi ailelerinden biri olan Bilgen ailesine (Onbaşıoğlu) ait bulunuyor.
Yaklaşık 2 bin metrekarelik bir alan üzerine kurulu olan bu tarihi kompleks, sadece bir konut değil dönemin adeta küçük bir üretim ve yaşam merkeziydi. Aile, Yamalak, Yenice ve Azat ovalarında 2-3 bin dönüm civarında zeytin bahçelerine sahip olmasının yanı sıra 1970’li ve 80’li yıllarda pamukçuluk da yaptı. Aynı zamanda Yenice’ye asma bağcılığını getiren ve bölgede ilk kez aynalı sazan çiftliği kuran aile oldu.
Aile fertlerinden, zamanında Yenice’de belediye başkanlığı da yapan Ozan Mustafa, Hollanda’dan Türkiye’ye ilk ithal süt ineği (Holstein) getiren öncü isimler arasında yer aldı ve bu sayede yöre halkı Holstein cinsi inekleri çoğaltarak hayvancılıkta önemli bir kalkınma yaşadı. DEV YAPININ MİMARİ VE TARİHİ YAPISI 90 yaşındaki mahalle sakinlerinin çocukluğundan beri ayakta olduğunu belirttiği binanın, yapılan araştırmalara göre 120 ila 130 yıllık olduğu tahmin ediliyor.
Dönemin ağalık düzeninin ve büyük üretim ekonomisinin izlerini taşıyan binanın içerisinde ev sahibi için ayrılmış yaşam alanları ile işçilerin kaldığı lojman bölümleri, traktör ve iş makineleri için depolar ve mazot depoları, siyah zeytinlerin çürütme veya tuzlu suyla işlenerek saklandığı büyük zeytin işleme havuzları, halkla ilişkilerin yürütüldüğü bürolar, iş yerleri, dükkanlar ve içerisinde sahnesi bulunan dönemin kültürel etkinliklerine ev sahipliği yapmış büyük bir kıraathane yer alıyordu. GÖÇLER OLUMSUZ ETKİLEDİ Zamanla aile büyüklerinin hayata veda etmesi, mirasın paylaşılmasıyla arazilerin bölünmesi ve çocukların İzmir, Nazilli gibi büyük şehirlere göç etmesi binanın kaderini değiştirdi.
Ekonomik politikaların genç nüfusu şehirlere itmesiyle birlikte Yenice'deki bu devasa yapı da sessizliğe büründü. Günümüzde binanın sadece küçük bir kısmı kahvehane ve berber dükkanı olarak işletilirken yapının kalanı atıl durumda bulunuyor. Bölge halkı, Karacasu genelindeki pek çok tarihi yapının koruma altına alınmasına rağmen yeterli işlem yapılmadığı için yıkıldığına dikkat çekerek bu tür tarihi mirasların kaybolmaması adına yetkililerden ve ilgili kurumlardan acil koruma ve restorasyon hamlesi bekliyor.
