İran siyasetinin deneyimli ismi Mesud Pezeşkiyan, 28 Temmuz 2024’ten bu yana İran Cumhurbaşkanı olarak görev yapıyor. Hem tıp alanındaki uzmanlığı hem de uzun siyasi geçmişi ile tanınan Pezeşkiyan, reformist çizgideki duruşu ve stratejik dış politika hamleleriyle gündemde.
Mesud Pezeşkiyan kimdir?
Mesud Pezeşkiyan, İranlı siyasetçi ve kalp cerrahıdır. 1954 doğumlu olan Pezeşkiyan, hem sağlık hem de siyasi alanlarda uzun yıllara dayanan tecrübeye sahiptir. Reformist bir siyasal çizgide yer alması ve deneyimli bir diplomat olması, onu İran siyasetinde öne çıkarıyor.
-
Doğum tarihi: 29 Eylül 1954
-
Doğum yeri: Mahabad, Batı Azerbaycan, İran
-
Meslek: Kalp cerrahı, siyasetçi
Pezeşkiyan, 69 yaşında Cumhurbaşkanı olarak göreve başlayarak bu makama seçilen en yaşlı kişi oldu.
Mesud Pezeşkiyan aslen nereli, Türk mü?
Pezeşkiyan, İran Türkü bir aileden gelmektedir ve Mahabad şehrinde dünyaya gelmiştir. Batı Azerbaycan’ın bu bölgesi, İran’ın etnik çeşitliliğinin en belirgin olduğu alanlardan biridir. Kültürel kimliği ve dil hakkı konusundaki açıklamaları, ülke içindeki azınlık haklarıyla ilgili reformist duruşunu yansıtmaktadır.
Erken hayatı ve eğitim
29 Eylül 1954’te Mahabad’da doğan Mesud Pezeşkiyan, İran Türkü bir aileden geliyor. Batı Azerbaycan’ın bu bölgesi, İran’daki etnik çeşitliliğin öne çıktığı alanlardan biri olarak bilinir.
Genç yaşta tıpa yönelen Pezeşkiyan, Tebriz Tıp Bilimleri Üniversitesi’nden mezun oldu ve İran-Irak Savaşı sırasında sağlık görevlisi olarak ön saflarda görev aldı. Savaş sürecinde askerler ve sağlık ekipleriyle çalışarak deneyim kazanan Pezeşkiyan, 1985 yılında pratisyenlik eğitimini tamamladı.
Savaşın ardından genel cerrahi ihtisasını tamamlayan Pezeşkiyan, 1993 yılında kalp cerrahisi uzmanı oldu ve kısa süre sonra Tebriz Tıp Bilimleri Üniversitesi rektörlüğüne getirildi. Bu akademik ve profesyonel başarılar, onun hem tıp hem de sağlık politikaları alanında derin bir bilgi birikimi kazanmasını sağladı.
Siyasi kariyerin yükselişi
Pezeşkiyan’ın siyasi hayatı 1997’de Sağlık Bakan Yardımcısı olarak başladı. 2001-2005 yılları arasında Sağlık ve Tıp Eğitimi Bakanı olarak görev yaptıktan sonra, 2008–2024 yılları arasında Tebriz, Osku ve Azerşehr seçim bölgesinden beş dönem milletvekili seçildi.
2016-2020 arasında Parlamento Birinci Başkan Yardımcılığı görevini üstlendi ve Güney Azerbaycan bölgesinden seçilen Türk milletvekilleriyle birlikte Türk Nüfuslu Bölgeler Fraksiyonu’nun kuruluşuna katıldı. Pezeşkiyan, bu dönemde Türkçe’nin İran’da yasak olmasını eleştirerek anadilde eğitim hakkını savundu.
Cumhurbaşkanlığı yolculuğu da oldukça çalkantılı geçti: 2013 seçimlerinde adaylıktan çekilen, 2021 seçimlerinde ise adaylığı reddedilen Pezeşkiyan, 2024 seçimlerinde reformist çizgideki aday olarak katıldı ve Said Celili’yi yenerek İran’ın yeni Cumhurbaşkanı oldu.
Cumhurbaşkanlığı ve dış politika hamleleri
28 Temmuz 2024’te resmen göreve başlayan Pezeşkiyan, İran-İsrail ilişkilerinde hızlı bir aksiyon aldı. Direniş Ekseni’ne verdiği destek ve İsrail’e yönelik Ekim 2024’teki saldırılarda yönetici rol oynaması, onun dış politika alanındaki etkisini ortaya koyuyor.
Pezeşkiyan, nükleer anlaşma konusundaki duruşunu net bir şekilde belirterek, ABD ile yapılan müzakerelerde İran’ın uluslararası yaptırımların kaldırılması karşılığında anlaşmayı yeniden canlandırmayı hedefledi. 2025 yılında İsrail’in artan saldırıları ve kendisine yönelik başarısız bir suikast girişimi, Pezeşkiyan’ın yönetiminde İran-İsrail gerilimini açık çatışma noktasına taşıdı.
Kişisel yaşamı ve aile bağları
Pezeşkiyan’ın hayatı, kişisel kayıplar ve sorumluluklarla şekillendi. 1993 yılında eşini ve bir çocuğunu trafik kazasında kaybetti; geriye kalan iki oğlu ve kızını tek başına büyüttü. Kızı Zahra Pezeşkiyan, Şerif Teknoloji Üniversitesi’nde kimya alanında yüksek lisans yaptı ve önemli bir kariyere sahip.
Pezeşkiyan aynı zamanda Nejcü’l-Belâga okuyucusu, İran-Türkiye Dostluk Derneği üyesi ve futbol olarak Traktör takımının taraftarıdır. Kültürel kimliği ve etnik kökeni konusunda açık sözlü olan Pezeşkiyan, İran’daki Türklerin dil ve eğitim haklarını savunmayı görev biliyor.
Sözleri ve reformist duruşu
Pezeşkiyan, İran’da etnik haklar ve toplumsal adalet konularında net bir çizgi izliyor:
“Tanrı beni bir Türk olarak yarattı; hiç kimse Türklerin dili ve kültürü ile alay edemez.”
Nükleer program ve dış politika alanında ise hem ulusal hem de uluslararası güvenlik konularında dikkat çeken açıklamalarda bulundu ve ABD ile müzakerelerde İran’ın tavrını güçlü biçimde savundu.
Zirveye çıkan lider: Tecrübeli, reformist ve stratejik
69 yaşında cumhurbaşkanı olarak göreve başlayan Mesud Pezeşkiyan, İran siyaseti için hem deneyimli hem de reformist bir lider profili sunuyor. Tıp alanındaki uzmanlığı, parlamentodaki liderlik deneyimi ve dış politika hamleleriyle Pezeşkiyan, İran’ın hem iç hem de dış politikasını şekillendiren kilit isimlerden biri olarak öne çıkıyor.
Onun liderliği, İran’ın nükleer program, bölgesel güvenlik ve toplumsal reformlar alanında önümüzdeki yıllarda da belirleyici olacak gibi görünüyor.
Kaynak: Hedef Gazetesi – Aydın Haberleri – aydinhedef.com.tr
