Ukrayna’nın kuzeybatısındaki Rivne’de yasadışı kehribar madenciliği manzarayı harap etti; iğne yapraklı ormanın derinliklerinde geriye yalnızca ağaç kütükleri, küçük çalılar ve bataklık su birikintileri kaldı. Mafya usulü çalışan gruplar, çevreye aldırmadan yıllarca altın rengindeki fosilleşmiş reçine parçalarını çıkardı ve binlerce hektarı tahrip eden bir karaborsa sektörünü besledi.Kehribar boncuklu kolyeler – Evambera – Amber Wholesale – FacebookKehribar, özellikle Çin’de büyük talep gören takı ve diğer ürünlerin yapımında kullanılıyor.
Ukrayna, Şubat 2022’de Rusya’nın tam ölçekli işgalinden sadece birkaç yıl önce bu sektörü düzenlemeye başlamıştı. Ancak İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’daki en büyük çatışmaya dönüşen bu savaşta kaynaklar daralırken, sektör temsilcileri bu kârlı alanın temizlenmesine yönelik kırılgan ilerlemenin heba edildiği uyarısında bulunuyor.Kayıt dışı – “gri” diye tabir edilen – kehribar piyasayı istila ediyor, çevre denetimleri askıya alınmış durumda ve firmalar, tesislerini korumak için cepheden sızdırılan silahlarla donanmış özel güvenlik gruplarına bel bağlıyor.
Rivne’de faaliyet gösteren madencilik şirketi Amber Galbin Grubu’nun ortak sahibi Oleg Bogelsky, AFP’ye “Çok sayıda dürüst olmayan işletmeci var; yeraltı kaynaklarını işletenlerin çok, ama çok büyük bir yüzdesi dürüst değil” dedi. Bogelsky, Ukrayna’da çıkarılan tüm kehribarın yaklaşık %60 ila %70’inin “gri” olduğunu tahmin etti."Gerçek bir kaos"Ukrayna, “güneş taşı” olarak bilinen koyu altın renkli fosilleşmiş reçine kehribarın dünyadaki en büyük rezervlerinden bazılarına sahip.
1990’larda Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından, kural tanımaz operatörler Çin’de artan talepten yararlanmak için harekete geçti.Suç örgütlerinin kontrolündeki büyük ölçekli madenciler, motorlu pompalarla muazzam miktarda kehribar çıkararak kırsalı tahrip etti ve “kehribar mafyası” olarak anılmaya başladı. Onları durduracak yasa, düzenleme ya da yaptırım neredeyse yoktu.
Uluslararası Kehribar Derneği’nden uzman Olena Belichenko, bunun ekolojik bir “felakete” yol açan “gerçek bir kaos” olduğunu söyledi.Bogelsky, “Madencilik yasadışı olarak yapılıyordu, çevre ciddi şekilde zarar görüyordu ve kaynaklarımız 30 yıl boyunca talan ediliyordu” dedi.2.000 kaçak madenciSonyachne Remeslo madencilik şirketinin direktörü Andriy Lototsky, bu sektöre nasıl girdiğini gayet yalın biçimde anlatıyor.
“Herkes gibi, yasadışı olarak,” dedi AFP’ye. “Kimse bitkilere ya da ağaçlara aldırış etmedi. Önlerine çıkan her şey yıkıldı.”Devletin orman koruma kurumu olan Volodymyrets Orman İşletmesi’nden Ivan Shvyryd, bir avuç polisle birlikte bir yasadışı çıkarım sahasına gittiğinde “2.000 kişinin kazı yaptığını” gördüğünü hatırladı."Beşinci sınıfa giden bir çocuk okula gitmeyip onun yerine kehribar kazmaya gidiyorsa… bu utanç verici değil mi?"Ukrayna, 2019 yılında kehribar madenciliğini düzenleyen, daha az tahribat yaratan yöntemlerin uygulanmasını ve onaylanmış planlara göre ekskavatörle kazı yapılmasını zorunlu kılan, uzun süredir beklenen bir yasayı kabul etti. İzinler esas olarak yasadışı madencilikten ağır şekilde zarar görmüş alanlar için verildi; özel şirketler ise daha sonra araziyi yeniden uygun hale getirmekle yükümlü kılındı.Resmi kehribar üretimi ve ihracatı istikrarlı bir şekilde arttı.
AFP’nin Ukrayna Gümrük İdaresi’nden elde ettiği verilere göre, işlenmemiş kehribarın kayıtlı ihracatı 2020’deki 0,61 metrik tondan 2025’te 88,83 metrik tona yükseldi.Ancak 2022’de Rusya’nın işgaliyle ilan edilen sıkıyönetim, planlı teftişleri ve çevresel denetimleri askıya aldı; bu da düzenleyici kurumların sahada neler olup bittiğine dair çok az bilgi sahibi olmasına yol açtı.
Ukrayna Kehribar İşletmecileri Derneği Başkanı Mykola Kotniuk, “Bazı yeraltı kaynakları kullanıcıları konumlarını suistimal ediyor ve belki de bazıları yasadışı şekilde çıkarım yapıyor,” dedi. Kotniuk, yalnızca pilot ve keşif çalışmaları için izni olan grupların da çıkarım yapıyor olabileceğini belirtti.Rekabet avantajıLototsky, açıkça yasadışı pompalama vakalarının hâlâ “münferit” olduğunu belirtti.
Uzmanlaşmış Çevre Savcılığı Başkanı Borys Indychenko, AFP’ye verdiği demeçte, Ukrayna’nın 2024 yılından bu yana yasadışı kehribar madenciliği ve bulundurma suçlarıyla ilgili 369 soruşturma başlattığını söyledi.Bunlar arasında Haziran 2026’da ortaya çıkarılan, yerel bir yetkilinin liderlik ettiği ve yaklaşık 8 milyon dolarlık çevre hasarına yol açmakla suçlanan bir madencilik çetesi de yer alıyor.
Intelligence Online’ın bir raporuna göre, şirketler sahalarının yağmalanmasını önlemek için cepheden çalınan karaborsa silahlarıyla donanmış özel güvenlik yüklenicilerini getiriyor.“Şirketler çitler ve kontrol noktaları kuruyor ve bazı durumlarda, organize bir suç örgütünün parçası olabilecek güvenlik görevlilerini getiriyor,” dedi savcı Indychenko.
Sektörün meşru aktörleri, kuralları esnetenlerin rekabet avantajı elde ettiğini belirterek, devlete denetimleri yeniden başlatması ve sektöre daha sıkı bir dizgin vurması çağrısında bulunuyor.Bogelsky, “Şimdi dürüst maden işletmecileriyle ve devletle bir araya gelip yönümüzü biraz ayarlayıp, rotayı azıcık değiştirirsek… elbette dünyada bir numara olacağız,” dedi.
